„Segist dauður en lifir þó“
Á skjalasafninu á Ísafirði starfa fjórar konur að skráningu sóknarmannatala fyrir Þjóðskjalasafn Íslands. Verkefnið er unnið með þeim hætti að sóknarmannatalsbækur eru skannaðar á Þjóðskjalasafni og færðar í sérstakt skráningarkerfi þar sem grunnupplýsingar um bækurnar eru skráðar. Starfsmennirnir á Ísafirði sækja skráningarkerfið á vefsíðu Þjóðskjalasafns og skrá tilteknar upplýsingar á myndunum inn í kerfið. Ætlunin er að að birta þessi gögn á vef Þjóðskjalasafns og eru þau nú þegar að hluta aðgengileg almenningi.
Kristín Hreinsdóttir og Sigríður Kristín Káradóttir skrá inn upplýsingar um sóknarbörn í Vallaprestakalli í Svarfaðardal á árunum 1815-1952. Halla Eyjólfsdóttir, skáldkona, fylgist með.
Þjóðskjalasafn hóf skráningu á upplýsingum úr sóknarmannatölum árið 2009 í tengslum við sérstakt átak stjórnvalda í atvinnumálum en á Ísafirði hófst skráningin 18. október 2011. Byrjað var á sóknarmannatölum í Múlasýslum og að því loknu farið á skráningu á sóknarmannatölum í Þingeyjarsýslum en núna er unnið að skráningu sóknarmannatala í Eyjafjarðarsýslu. Enn er nokkuð langt í land að verkefninu ljúki en skrá Þjóðskjalasafns Íslands telur ríflega 1500 sóknarmannatöl frá því um miðja 18. öld og fram yfir 1960. Sóknarmannatöl eru eins konar manntöl yfir sóknir, oftast tekin árlega þegar presturinn húsvitjaði í sókninni.
Það er margt áhugavert og skemmtilegt sem starfsmennirnir í skráningunni rekast á í sóknarmannatölunum, t.d. einkennileg nöfn og athyglisverðar umsagnir um fólk. Þannig skrifaði t.d. einn presturinn um gamlan mann í sinni sókn: „Segist dauður en lifir þó.“ Sumir prestar voru megnið af ævinni í sömu sókn og má þá sjá styrka og skýra rithönd framan af en þegar aldurinn færist yfir verður rithöndin skjálfandi og að lokum jafnvel ólæsileg. Þá reynir á starfsmennina í skráningunni og getur tekið nokkurn tíma að ráða fram úr skriftinni til að fá réttar upplýsingar. Ef gamli presturinn fær ungan aðstoðarprest þá verður starfsmaðurinn í skráningunni jafn glaður og gamli presturinn hefur örugglega orðið á sínum tíma. Það getur líka verið erfitt að ráða í skriftina ef presturinn hefur þegið brennivínsstaup á öllum bæjum þegar hann húsvitjaði, þá byrjar skráningin með skýrum hætti en endar svo kannski í einhverju kæruleysi. Svo eru það prestarnir sem flýta fyrir sér með óhóflegri notkun á skammstöfunum eða skrá einfaldlega: „Sama og fyrra ár“. Starfsmaðurinn í skráningunni getur ekki leyft sér slík vinnubrögð og þarf þá að finna út úr því hverjir bjuggu á tilteknum bæjum árið á undan þannig að hægt sé að skrá hvert og eitt sóknarbarn á rétt heimili. Almennt eru sóknarmannatölin þó vel læsileg og skráning prestanna í góðu lagi.
Skráningin á sóknarmannatölum er samstarfsverkefni Þjóðskjalasafns Íslands og Héraðsskjalasafnsins Ísafirði. Hefur það verið kostað með árlegu framlagi á fjárlögum ásamt mótframlagi frá m.a. Ísafjarðarbæ, Vinnumálastofnun og Starfsendurhæfingu Vestfjarða.
Frekari upplýsingar um sóknarmannatöl og verkefnið má finna hér.
